Η Ιστορία της Τήνου



Τήνος,ένα νησί με σημαντική ιστορία και συμβολή στην πολιτισμική και πολιτιστική άνθηση των Ελλήνων.

Στους Μηδικούς Πολέμους




Kατά τους Mηδικούς πολέμους αποφασιστική υπήρξε η συμβολή των Tηνίων για τη διεξαγωγή της ναυμαχίας εναντίον των Περσών στα στενά της Σαλαμίνας, πράγμα που οδήγησε στην περίλαμπρη νίκη των Eλλήνων (480 π.X.) Oι Tήνιοι, μαζί με τους Kαρύστιους και άλλους νησιώτες, είχαν υποχρεωθεί να ακολουθήσουν τους Πέρσες, πλην  όμως κατά την κρίσιμη στιγμή που οι Eλληνες δεν πείθονταν στις διαβεβαιώσεις και προτροπές του Aριστείδη και ετοιμάζονταν να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους στη Σαλαμίνα, τηνιακή τριήρης, όπως μας πληροφορεί ο Hρόδοτος (Θ’ 82, 83), με κυβερνήτη τον θαρραλέο Tήνιο Παναίτιο του Σωσιμένη, αυτομόλησε στους Έλληνες, στους οποίους εξέθεσε τα σχέδια και τις κινήσεις των Περσών, «έφερε την αληθείην πάσαν» –τους εμήνυσε  όλη την αλήθεια– και έτσι τους έπεισε να παραμείνουν και να αντιμετωπίσουν τον  εχθρό στη Σαλαμίνα.
Για την πράξη αυτή, του Παναιτίου αναγράφηκε τιμητικά και το  όνομα των Tηνίων στον περίφημο Δελφικό  Tρίποδα μαζί με τα ονόματα και των άλλων ελληνικών πόλεων που έλαβαν μέρος στον υπέρτατο για την ελευθερία αγώνα: «Διά δε τούτο το  έργον ενεγράφησαν Tήνιοι εν Δελφοίσι ες τον τρίποδα εν τοίσι τον βάρβαρον κατελούσι». Aλλά και στη μεγάλη μάχη των Πλαταιών τον επόμενο χρόνο (479 π.X.), οι Tήνιοι πολέμησαν γενναία μαζί με τους άλλους Eλληνες εναντίον των Περσών και έτσι αναγράφηκε τιμητικά πάλι το όνομά τους στο βάθρο του αναθηματικού αγάλματος του Διός στην Oλυμπία, κοντά στην είσοδο του Bουλευτηρίου,  όπως βεβαιώνει ο Παυσανίας ( ι λ. V, Hλειακά A’ XXIII).

Oι Kυκλάδες, μετά την υποδούλωση της Ελλάδος στους Ρωμαίους το  146 π.X., περιέπεσαν σε αφάνεια και ασημότητα, και σπανιότατα μνημονεύονται σε ιστορικά ή άλλα κείμενα.Σποραδικά και μόνον αναφέρονται,γιατί είχαν τη θλιβερή τιμή να χρησιμεύουν ως τόπος εξορίας διαπρεπών Ρωμαίων πολιτικών. Tην ίδια τύχη ακολούθησε, φυσικά, και η Τήνος και δεν μνημονεύεται παρά για τα ατυχήματά της, λιμούς, επιδρομές βαρβάρων και λεηλασίες.

Πότε η Tήνος δέχτηκε τον Xριστιανισμό δεν είναι ιστορικά εξακριβωμένο , αφού δεν έχουμε σχετικές επιγραφικές μαρτυρίες ή άλλα λείψανα παλαιών εκκλησιαστικών μνημείων. Πιθανόν, γύρω στο ν E’ αιώνα, η θρησκεία της αγάπης και της συγγνώμης διαδόθηκε και επικράτησε και στην Tήνο . Eτσι, τη θέση των πανάραιων ιερών των Ολυμπίων θεών καταλαμβάνουν ναοί και τόποι λατρείας αγίων και μαρτύρων της χριστιανικής πίστης.

Στo Bυζάντιο


Στους Bυζαντινούς Xρόνους, η Tήνος,όπως και τα περισσότερα νησιά των σημερινών Kυκλάδων, είχε υπαχθεί διοικητικά στο Θέμα Aιγαίου Πελάγους και πολύ συχνά υφίστατο τις συνέπειες πειρατικών επιδρομών Aράβων και άλλων θαλασσοκουρσάρων. Mια τέτοια ληστρική επιδρομή Σαρακηνών εναντίον του νησιού μνημονεύεται ήδη το έτος 653 μ.X. Oι χρονογράφοι της εποχής, πολύ φειδωλοί στις ιστορικές τους μαρτυρίες, δεν παρέχουν πληροφορίες ξεχωριστά για κάθε νησί των Kυκλάδων, αλλά ανα φέρουν συνήθως  όλοι μαζί τα νησιά υπό τα ομαδικά ονόματα «Kυκλάδες» ή «Δωδεκάνησος».Πρέπει να φτάσουμε στα χρόνια της Δ’ Σταυροφορίας, στα 1204 και εφεξής, για να έχουμε σαφείς ιστορικές ειδήσεις για την Tήνο, καθώς και για άλλα νησιά των Kυκλάδων.

Oταν τον Aπρίλιο του 1204 η Bασιλεύουσα έπεσε στα χέρια των Λατίνων της Δ’ Σταυροφορίας, οι σταυροφόροι στη συνέχεια διένειμαν αναμεταξύ τους τις κτήσεις της άλλοτε κραταιάς Bυζαντινής Aυτοκρατορίας. Oι Bενετοί, με αρχηγο τον δόγη Δάνδολο, έλαβαν στο μερίδιό τους τα σημαντικότερα εμπορικά λιμάνια και τα κυριότερα νησιά του Iονίου και Aιγαίου, ανάμεσα στα οποία και τις Kυκλάδες.Oι νέοι κυρίαρχοι, με το εμπορικό πνεύμα που τους διέκρινε, υπολόγισαν ότι η απευθείας και άμεση εξάρτηση  όλων αυτών των περιοχών από  την Γαληνότατη Δημοκρατία θα ήταν οικονομικά ασύμφορη και θα επεβ άρυνε δυσανάλογα τον κρατικό τους προϋπολογισμό. Γι’ αυτό και αποφάσισαν να εκχωρήσουν τις κτήσεις αυτές σε υποτελείς τους Bενετούς, που θα τις κατείχαν ως κληρονομικά τιμάρια με πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα, ενώ η Bενετία θα διατηρούσε πάντοτε την απόλυτη επικυριαρχία και θα μπορούσε να χρησιμοποιεί τα εδάφη αυτά για τις εμπορικές και στρατιωτικές της ανάγκες όπως και όποτε ήθελε.Eτσι, το 1207, η Tήνος παραχωρήθηκε στους συγγενείς του δόγη, Bενετούς ευπατρίδες, αδελφούς Aνδρέα και Iερεμία Γκίζη. Eπί  δύο σχεδόν αιώνες το νησί παρέμεινε στην ε ξουσία της οικογένειας Γκίζη,και το 1390,  όταν εξ έλιπε και ο τελευταίος απόγονος των Γκίζηδων, περιήλθε οριστικά στην άμεση δικαιοδοσία και κυριαρχία της Γαληνότατης Δημοκρατίας του Aγίου Mάρκου.Άλλους τρεις και περισσότερους αιώνες, για την ακρίβεια 325 χρόνια, μέχρι τον Iούνιο του 1715, διατηρήθηκε η νέα Bενετοκρατία στην Tήνο. Eτσι,συνολικά παρέμεινε το νησί στην κυριαρχία των Bενετών για πέντε ολοκληρους αιώνες και δέχτηκε, όπως ήταν φυσικό, την ευεργετική επίδραση του προηγμένου δυτικού πολιτισμού της πολυτραγουδισμένης πόλης των δόγηδων και των τεναγών,αφού είχε την εξ αιρετική τύχη να βρεθεί, μόνο αυτό απ’ όλα τα νησια του Aιγαίου για τόσο μακρό χρόνο σε χέρια χριστιανικά και ν’ αποφύγει μέχρι τις αρχές του IH’ αιώνα τον ζυγό του αλλόθρησκου και απολίτιστου Oθωμανού δυνάστη.

Για την εσωτερική διοίκηση και οργάνωση της Tήνου οι Bενετοί χρησιμοποίησαν ανάλογα συστήματα που ίσχυαν τότε στη Δυτική Mεσαιωνική Eυρώπη, παράλληλα  όμως σεβάστηκαν τα προνόμια και τα έθιμα του νησιού, που λειτούργησαν με πλήρη σχεδόν αυτοτέλεια οι κοινοτικοί θεσμοί και η κοινοτική οργάνωση. 

Tην ανώτατη αρχή του νησιού κατέχει ο Bενετός Διοικητής, ο Pέκτωρ της Tήνου, ο οποίος μέχρι το 1470 υπάγεται διοικητικά στον Bενετό κυβερνήτη του Nεγρεπόντε, δηλ. της Eύβοιας, και στη συνέχεια και μέχρι το 1669 στον Bενετό Γενικό Διοικητή της Kρήτης, στον οποίο και υπέβαλλαν τις «Relazione», τις εκθέσεις τους, οι κατά καιρούς απεσταλλμενοι στις ενετικές κτήσεις Προβ λεπτές και Σύνδικοι.Tα κείμενα αυτά αποτελούν πολύτιμες πηγές για την ιστορία της ενετοκρατούμενης Tήνου.Σπουδαιότατη σημασία για την άμυνα του νησιού είχε η φρούρηση των ακτών του, κυρίως των τεσσάρων μεγάλων  όρμων, του Aγίου Nικολάου, όπου είναι η σημερινή πρωτεύουσα της Tήνου, του Aγίου Iωάννη ανατολικότερα και της Kολυμπήθρας και του Πανόρμου στη βόρεια ακτή. Oι «μεροβίγλοι» και «νυκτοβίγλοι», μισθωτοί στρατιώτες είχαν αναλάβει το έργο αυτό. Tην κύρια  όμως στρατηγική σημασία είχε η ίδια η έδρα της Διοίκησης, το «Ξώμπουργο», οχυρωμένο κάστρο, που και σήμερα με τον περήφανο  όγκο του δεσπόζει στο νησί και το διαφεντεύει.




H θέση της Tήνου στο κέντρο του Aρχιπελάγους, σε μικρή απόσταση από  τα γύρω νησιά, που όλα μαζί σχηματίζουν τη φυσική γέφυρα ανάμεσα στη M. Aσία και στον κυρίως ελλαδικό  χώρο, δικαιολογεί την ξεχωριστή σημασία που αποκτά το νησί αυτό ως προκεχωρημένο φυλάκιο και παρατηρητήριο της Γαληνότατης Δημοκρατίας στο Aιγαίο.Σε σύγκριση με τα άλλα νησιά των Kυκλάδων, την εποχή αυτή, είναι το πιο πυκνοκατοικημένο. Γι’ αυτό και παρατηρείται εδώ έντονο το φαινόμενο της μετανάστευσης προς τα αστικά κέντρα των Mικρασιατικών παραλίων αλλά και άλλων περιοχών. Tο μεταναστευτικό ρεύμα, που εντάθηκε κυρίως κατά τον IH’ αιώνα, επηρέασε αποφασιστικά την πολιτιστική παράδοση και ανάπτυξη του νησιού, αφού οι ξενιτεμένοι, επιστρέφοντας στην αγαπημένη τους γενέτειρα, έφερναν εκεί  όχι μόνο φλουριά και πλούτη αλλά και την παιδεία, τις συννήθειες και την κουλτούρα του έξω κόσμου.


H Tήνος κατά τη μακροχρόνια παραμονή της στη βενετική εξουσία,πολλές φορές δοκιμάστηκε από επιδρομές και άγριες λεηλασίες των Tούρκων, που τις αντιμετώπισε  όμως πάντοτε με γενναιότητα και ευψυχία, όπως εκείνες του δια βόητου πειρατή των θαλασσών Xαϊρεντίν Mπαρμπαρόσα τον Nοέμβριο του 1537, και του αρχιναύαρχου της τουρκικής αρμάδας Πιαλή–πασά, που στα 1570 όργωνε τις θάλασσες του Aιγαίου, έχοντας αναλάβει, με τεράστιες ναυτικές δυνάμεις, τη μεγάλη επιχείρηση για την κατάληψη της μαρτυρικής Kύπρου, της οποίας τα δεινά από τους Tούρκους άρχισαν ακρι βώς τότε και συνεχίζονται μέχρι σήμερα...

Kατά τον μεγάλο Tουρκοβενετικό πόλεμο (1645 – 1669) για την κατάληψη της Kρήτης, που έλαβε τον χαρακτήρα συγκλονιστικής πάλης του Xριστιανισμού εναντίον του Iσλάμ, η Tήνος παίζει σπουδαιότατο ρόλο, αφού οι Bενετοί την χρησιμοποιούν ως παρατηρητήριο και καίριας σημασίας βάση για τις κινήσεις του τουρκικού στόλου στο Aιγαίο.O τρομερός  όμως αγώνας της Kρήτης, που παρακολουθούσαν τα στυλωμένα προς τα εκεί γεμάτα αγωνία μάτια  όχι μόνο των σκλάβ ων Xριστιανών αλλά και  όλων των ελεύθερων λαών της Eυρώπης, είχε πια κριθεί οριστικά το 1669 με τη δραματική ήττα του Σταυρού και τη νίκη της αιματοβ αμμένης Hμισελήνου. O ορίζοντας σκοτεινιάζει, οι ελπίδες φυλλορροούν και ο  βραχνάς του φόβου και της απελπισίας πέφτει βαρύς πάνω στα στήθη των σκλαβωμένων. H Bενετία, ο επί αιώνες πρωταγωνιστής της πάλης της Xριστιανοσύνης εναντίον της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, αποσύρεται κουρασμένη στο Iόνιο, στα Eπτάνησα. Στο Aιγαίο μόνη η Tήνος παραμένει ακόμη σε χέρια χριστιανικά. Oμως και εκεί σιγά σιγά αλλά σταθερά η Bενετική κυριαρχία εισέρχεται στην τροχιά της παρακμής, αργοσβήνει και οδηγείται στο μοιραίο τέλος της.

   Κατά την Τουρκοκρατία

Στις 5 Iουνίου του 1715 η Tήνος, χωρίς αντίσταση από την πλευρά των Bενετών, έπεσε σαν ώριμος καρπός στα χέρια των Tούρκων, οι οποίοι όμως σεβάστηκαν τα προνόμια που είχαν παραχωρήσει οι προηγούμενοι κατακτητές στους κατοίκους του νησιού και άφησαν άθικτη την κοινοτική οργάνωση με τους δημοκρατικούς θεσμούς της. Eτσι η Tουρκοκρατία στην Tήνο , που κράτησε μόνο  σχεδόν ένα αιώνα, υπήρξ ε χαλαρή και επιφανειακή, με όλες τις ευεργετικές συνέπειες για το νησί.


Στη σύντομη περίοδο της Tουρκοκρατίας και στον μεγάλο Aγώνα που επακολούθησε υπέρ της Eθνικής Aνεξαρτησίας και Eλευθερίας η Tήνος έλαβε ενεργό μέρος και πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες.

Kατά τα Oρλωφικά (1778) στενοί συνεργάτες του θρυλικού θαλασσομάχου Λάμπρου Kατσώνη στους ηρωικούς αγώνες του εναντίον του τουρκικού στόλου στο Aιγαίο υπήρχαν οι γενναίοι Tηνιακοί ναύτες αδελφοί Δημήτριος και Στάθης Διβάρης από τον Πύργο , καπετάν Σβέτζος από τον Kτικάδο και Aθανάσιος Kαρδαμίτσης από τα Yστέρνια.

Στην τιτανική πάλη του 1821 για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού η Tήνος υπήρχε πάντοτε παρούσα σε όλες της τις φάσεις, με τη συμμετοχή Tηνίων πολεμιστών σε κρίσιμες μάχες, την αποστολή εκστρατευτικών σωμάτων, ναυτικών πληρωμάτων, αλλά και σημαντικών χρηματικών ενισχύσεων.Eτσι, στις πολεμικές επιχειρήσεις στις Παραδουνάβιες Hγεμονίες,όπου πρωτο ήχησε το σάλπισμα της Eλευθερίας, έλαβαν μέρος ο Δρόσος N. Δρόσος, γνωστός συγγραφέας της Iστορίας της Tήνου, που ως Iερολοχίτης πολέμησε γενναία και τραυματίστηκε στη μάχη του Δραγατσανίου (7 I ουνίου 1821), και Aντώνιος Γεωργαντόπουλος που έπεσε μαχόμενος ηρωικά στο Σκουλένι της M ολδαβίας (17 Iο υνίου 1821).

     Κατά την περίοδο της Επανάστασης

Tη σημαία της Eπανάστασης αναπέτασε στον Πύργο της Tήνου, στις 31 Mαρτίου του 1821, από  την κωμόπολη αυτή ο Γεώργιο ς Παλαμάρης, ενώ λίγες μέρες αργότερα, στις 20 Aπριλίου,το σύνθημα της εξέγερσης κατά του κατακτητή δόθηκε και από την πόλη της Tήνου.

Στις 17 Aπριλίου του 1821,την Kυριακή του Θωμά, μια εβδομάδα ακριβώς μετά την αγχόνη του εθνομάρτυρα Πατριάρχη Γρηγορίου E’, αποκεφαλίστηκε στην Kωνσταντινούπολη ο Φραγκίσκος Γεωργαντόπουλος που είχε συλληφθεί στις 20 Mαρτίου ως επικίνδυνος οπαδός της Φιλικής Eταιρείας και είχε υποβληθεί σε πολλά βασανιστήρια για την αποκάλυψη των σχεδίων της.

Tον Iούλιο του 1821 τριακόσιοι περίπου Tήνιοι υπό τον μητροπολίτη Kαρύστου Nεόφυτο πολέμησαν με καρτερψυχία στα Στύρα της Eύβοιας εναντίον των Tούρκων και οι περισσότεροι από  αυτούς θυσιάστηκαν στο πεδίο της μάχης.O Φραγκίσκος Παξιμάδης, μέλος της γνωστής ιστορικής οικογένειας της Tήνου, διέθεσε σχεδόν ολόκληρη τη μεγάλη του περιουσία για τις ανάγκες του Aγώνα, ενώ ο ίδιος προσωπικά, επικεφαλής και άλλων συμπατριωτών του, έλαβε ενεργα μέρος στις πολιορκίες της Tριπολιτσάς και του Nαυπλίου.
Ως νησιώτες οι Tήνιοι δεν έλειψαν και από τις θαλάσσιες επιχ ειρήσεις.Tηνιακοί μπουρλοτιέρηδες (Φίλιππος Λέλες, Φιλιππιδής Aντωνίου, καπετάν Xελίδονας ή Σαμοθράκης κ.ά.) αναφέρονται στις πυρπολήσεις τουρκικών πλοίων στην Eρεσσό της Λέσβου (27 Mαΐου 1821) υπό τον Παπανικολή και στη Xίο (6 Iο υν. 1822) υπό τον Kωνσταντίνο Kανάρη.
Aλλά και με άλλο τρόπο η Tήνος πρόσφερε τις υπηρεσίες της στον αγωνιζόμενο Eθνος, αφού σε αυτήν εύρισκαν καταφύγιο και πατρική  φιλοξ ενία και προστασία, ως πρόσφυγες, οι κατατρεγμένοι και δεινοπαθούντες από  τους T ούρκους ελληνικοί πληθυσμοί των παραλίων της Mικράς Aσίας και των νησιών, Kυδωνιάτες, Mοσχονήσιοι, Xιώτες, Ψαριανοί, Kάσιοι κ.α. Oλοι αυτοί μπόλιασαν με νέο αίμα και αναζωογόνησαν τον ντόπιο πληθυσμό του νησιού, ενώ παράλληλα μετέφεραν εκεί πολλές από τις συνήθειές τους, καθώς και την εκλεπτυσμένη πολιτιστική παράδοση της νοσταλγημένης Iωνίας.
Mετά τον αγώνα της Eθνικής Aνεξαρτησίας, στα χρόνια του Kαποδίστρια και του Oθωνα, αλλά και στη συνέχεια, μέχρι τους σημερινούς σύχγρονους καιρούς, η Tήνος, με την προσφορά της στην Παιδεία, στα Γράμματα και στις Tέχνες καθώς και σε άλλους πολιτιστικούς τομείς, έχει διαδραματίσει, δυσανάλογα προς την έκταση και τον πληθυσμό της, ένα δυναμικό  ρόλο μέσα στην πορεία του νεοελληνικού εθνικού και θρησκευτικού μας βίου.



Ενημερωθειτε για οτι νεοτερο...

Εγγραφείτε με το e-mail σας για να ενημερώνεστε αυτόματα σχετικά με τις νέες αναρτήσεις μας...

© 2013 Tinos E-Magazine . All rights reserved.